..ผู้ดูพากัน เกลียดชังตัวยักษ์ตัวมาร อันที่จริงเป็นตัวที่แต่งขึ้นทั้งนั้น ไม่มีสัจจะคือตัวจริงอยู่เลย ผู้มาบริหารจิตทั้งหลายควรได้มีสติแลเห็นอารมณ์ของตน..

อโยนิโสมนสิการนี้แหละเป็นผู้ปั้นแต่ง น่าจะคล้าย ๆ กับ ผู้แต่งตัวโขนละคร ที่หลังฉากนั้น ก็ไม่มีพระ นาง ยักษ์ ลิง อะไร ที่ไหน

แต่มีผู้แต่งตัวให้เป็นพระ เป็นนาง เป็นยักษ์ เป็นลิง ออกไป เต้นเป็นพระ เป็นนาง เป็นยักษ์ เป็นลิง ไปตามบทบาท กลับเข้า หลังฉากก็เลิกกัน

อโยนิโสมนสิการก็เหมือนผู้แต่งตัวโขนละครนี้แหละ คือแต่งอารมณ์ให้เป็นพระ เป็นนาง กามฉันท์ก็วิ่งเข้าทันที

ชาวจิตตนครซึ่งเป็นเหมือนผู้ดูก็ชอบใจรักใคร่ตัวพระตัวนางยิ่งนัก เมื่อเป็นตัวยักษ์ตัวมาร พยาบาทก็วิ่งเข้าทันทีเหมือนกัน ผู้ดูพากัน เกลียดชังตัวยักษ์ตัวมาร

อันที่จริงเป็นตัวที่แต่งขึ้นทั้งนั้น ไม่มีสัจจะคือตัวจริงอยู่เลย

ผู้มาบริหารจิตทั้งหลายควรได้มีสติแลเห็นอารมณ์ของตน และควรให้โยนิโสมนสิการเกิดขึ้นทันเวลา คือสามารถเข้าใจได้ ถ่องแท้พอสมควรว่าอารมณ์นั้น ๆ เกิดเพราะอโยนิโสมนสิการปั้นแต่งขึ้น

ไม่ควรเข้าไปยึดมั่นว่าเป็นจริงเป็นจัง เมื่อโยนิโสมนสิการ เกิดทัน อโยนิโสมนสิการก็จะหลีกหนีไป
กามฉันท์ก็ตาม พยาบาทก็ตาม ก็จะไม่เกิดขึ้น ขณะที่ใจปราศจากกามฉันท์ ปราศจากพยาบาท ใจก็ย่อมมีความสงบเย็นเป็นอย่างยิ่ง

http://sangharaja.org/download-book.php
จากหนังสือ จิตตนคร : นครหลวงของโลก หน้า ๑๘๕
พระนิพนธ์ สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก

http://sangharaja.org/download-book.php

ภาพจาก ๑๐๑ วจนธรรม