วิญญาณมันมาจากไหนล่ะบัดหนิ วิญญาณมันก็ออกมาจากจิตนั่นแหละ ก็หมายถึงอาการของจิตนั่นเอง

หลวงปู่ : ..สิ่งที่ถูกสมมตินั่นน่ะ หมายความว่า มันประกอบไปด้วยธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุไฟ ธาตุลม แล้วแถมอากาศธาตุเข้าไปอีก แถมวิญญาณธาตุเข้าไปอีก วิญญาณมาอาศัยตา นี้อยู่นิ วิญญาณอาศัยหู วิญญาณอาศัยจมูก วิญญาณอาศัยลิ้น วิญญาณอาศัยอวัยวะร่างกายน้อยใหญ่ต่างๆ หมู่หนิ

วิญญาณมันมาจากไหนล่ะบัดหนิ วิญญาณมันก็ออกมาจากจิตนั่นแหละ ก็หมายถึงอาการของจิตนั่นเอง ถ้าไม่มีจิตอาศัยอยู่ในร่างกายอันนี้ วิญญาณตาเป็นต้น ก็ไม่มี นั่นต้องพิสูจน์ดูให้มันเห็น วิญญาณนี่ ต่างๆนี่มันรับรู้ อารมณ์ภายนอก เช่น

วิญญาณตา มันก็รับรู้รูปที่มากระทบตา วิญญาณหู มันก็รับรู้เสียงที่มากระทบหู วิญญาณจมูกมันก็รับรู้กลิ่น ที่มากระทบจมูก วิญญาณลิ้นมันก็รับรู้รสอาหาร ที่อร่อยหรือไม่อร่อย เป็นต้น วิญญาณกาย ก็มีหน้าที่รับรู้ สัมผัส คือว่าสิ่งต่างๆ ที่มาสัมผัสมาถูกต้อง เช่น หนาว ร้อน อย่างนี้นะ มาถูกต้องเข้า ก็รู้สึกว่าหนาว รู้สึกว่าร้อน ของแข็งอะไรกระทบ เข้ามาก็รู้สึกว่า เจ็บ ก็อาศัยวิญญาณธาตุอันนี้แหละ มันรับรู้

ทีนี้ ถ้าเมื่อจิตดวงนี้มันถอนออกจากร่างนี้แล้ว วิญญาณก็ดับไปหมดเลย ร่างกายนี้มันก็เหมือนท่อนกล้วย ที่เขาตัดทิ้งไว้บนพื้นดิน ฉะนั้นพระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ในคำชักบังสุกุลเป็น นั่นน่ะ นี่เราต้องค้นดู เราต้องเพ่งพิจารณาดู ให้เห็นตลอดไปเลยอย่างนี้ มันจะไม่ได้หลงวิญญาณบัดนี้นะ ไม่ได้หลงความรู้สึกทางตาเป็นต้น ดังกล่าวมานั้น

ถ้าเราไม่ได้ตรวจตราดู ให้ละเอียดถี่ถ้วนอย่างว่านี่ มันหลง พอตาไปเห็นรูปสวยๆงามๆมันก็รักขึ้นมาแล้ว ถ้าตาไปมองเห็นรูปที่น่าเกลียดมันก็ชังขึ้นมาแล้ว อย่างนี้แหละ แม้หูจมูกลิ้นกาย ทุกอย่าง มันได้สัมผัสกับเสียงเป็นต้นเหล่านั้น เมื่อมันไม่ได้พิจารณาด้วยปัญญาให้เห็นแจ้งไว้ล่วงหน้าไว้ก่อนแล้ว มันก็หลงยินดีหลงยินร้าย ไปอยู่อย่างนั้นนะ

ความยินดียินร้ายอันนี้แหละ  มันก่อให้เกิดความโลภความโกรธอย่างหนาแน่นขึ้นมา คือว่าอย่างหยาบนั่นน่ะ ความโลภความโกรธ ความหลงอย่างหยาบ..

บางส่วนจาก พระธรรมเทศนา - หลวงปู่เหรียญ วรลาโภ ทวนกระแสจิตไม่หลงติดสมมุติ 20 ม.ค. 32
https://youtu.be/1hLvOB1GKH0?t=15m4s
(15:04 - 19:11)