อัปปมัญญาวิหารธรรม เป็นเครื่องอยู่ของท่านที่ได้รูปฌานแล้ว ผู้พิจารณาเห็นมนุษย์และสัตว์ทั้งหลายทั่วไปเป็นอันเดียวกัน

..อัปปมัญญาวิหารธรรม เป็นเครื่องอยู่ของท่านที่ได้รูปฌานแล้ว ผู้พิจารณาเห็นมนุษย์และสัตว์ทั้งหลายทั่วไปเป็นอันเดียวกัน เกิดจากธาตุทั้งสี่ มีดิน น้ำ ไฟ ลม เสมอภาคกัน เกลียดทุกข์ ปรารถนาอยากจะได้ความสุขเหมือนกัน จิตวางเสมอภาคไม่มีต่ำไม่มีสูง เสมอกันหมด

ถึงแม้คนและสัตว์นั้น ๆ จะมาทำให้โกรธ เป็นต้นว่าบรรดาที่จะมาทำร้าย ท่านก็เห็นเป็นแต่สิ่งอันหนึ่งมาทำร้ายสิ่งอันหนึ่งเท่านั้น เหมือนกับแก้วกระทบกัน

จิตใจเป็นผู้ดูอยู่หาได้มีความโกรธไม่ มิหนำซ้ำยังให้เกิดความเมตตาแก่มนุษย์ และสัตว์เหล่า นั้นเป็นอันมาก ด้วยเหตุที่เขาเหล่านั้นยังมีกิเลสหนาแน่น มิได้รู้ผิดรู้ถูกชั่วดีจึงทำอย่างนั้น ฉะนั้น อัปปมัญญาต้องเกิดจากจิตที่เป็นรูปฌาน

รูปฌาน คือปรารภรูปเป็นอารมณ์ จนจิตแน่วแน่อยู่กับรูปนั้น จนเห็นรูปภายในคือตัวของตน และรูปภายนอกคือ ตัวคนอื่นและสัตว์อื่น เป็นสภาพอันเดียวกันในที่ทุกสถานและในกาลทุกเมื่อ จึงเกิดอุเบกขา
จิตที่วางเฉยแบบนี้ ท่าน เรียกว่าอัปปมัญญา ท่านไม่ได้เรียกว่าพรหมวิหาร เพราะจิตเสมอภาคกันไปหมด ส่วนพรหมวิหารนั้น มีเมตตา กรุณา มุทิตา แล้วจึงลงอุเบกขา..

 http://www.watpanonvivek.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2920%3A2011-01-03-09-11-05&catid=39%3A2010-03-02-03-51-18

บางส่วนจาก อัปปมัญญา ๔
พระธรรมเทศนา หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี
วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๒๒